پنجمین کنفرانس بین‌المللی آزمون‌های غیرمخرب ایران بزرگترین رویداد و هم‌اندیشی متخصصین و دست‌اندرکاران جامعه بازرسی فنی و آزمون‌های غیرمخرب در کشور است، که توسط انجمن آزمون‌های غیرمخرب ایران (IRNDT) بعنوان بالاترین مرجع علمی و تخصصی در این زمینه، طبق برنامه‌ریزی دوسالانه برگزار شد و انجمن صنفی شرکت‌های بازرسی فنی، سازمان‌های متعدد داخلی و خارجی و نهادهای کشوری از حامیان اصلی آن بودند. برگزارى موفق پنجمين دوره كنفرانس بار ديگر اهميت مدیریت و ساماندهى آزمون‌هاى غيرمخرب در كشور را براى مخاطبين روشن‌تر ساخت. جنبه‌های مختلف بكارگیری آزمون‌های غیرمخرب و استفاده از روش‌هاى نوین و پيشرفته در جهان، و به تبع آن در كشور عزیزمان ایران، از يك سو و ايجاد ساختاری مناسب برای بهره‌برداری موثر از این آزمون‌ها از سوی دیگر، عمده مواردى بودند كه در اين كنفرانس مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

با توجه به نتایج کنفرانس قبلی و اقدامات سه ساله اخیر انجمن، در این کنفرانس توجه ویژه‌ای به نشست‌های تخصصی معطوف شد. پس از ارزیابی‌های اولیه، موضوع تایید صلاحیت کارکنان آزمون‌های غیرمخرب و صدور گواهینامه که با نابسامانی قابل توجهی در کشور روبرو است مد نظر قرار گرفت و از آنجا که برنامه میان مدت در این رابطه توسط انجمن تهیه شده است، تبادل نظر در مورد نحوه اجرای آن از محورهای اصلی کنفرانس و نشست‌ها واقع شد. از آنجا که موفقیت این برنامه، همکاری تنگاتنگ انجمن‌های ذیربط، دستگاه‌های حاکمیتی مرتبط با موضوع و مقبولیت آن توسط نهادهای کارفرمایی را لازم دارد، جلسات متعددی با سازمان ملی استاندارد ایران، وزارت نفت و انجمن صنفی شرکت‌های بازرسی فنی برگزار و مقرر شد که بر اساس تصمیم شورای راهبری کنفرانس و موافقت مدیران ذیربط وزارت نفت، یکی از نشست‌های تخصصی کنفرانس برای طرح و بررسی موضوعات مبتلابه با حمایت و حضور این وزارت برگزار گردد.

قبل از برگزاری کنفرانس چندین جلسه هماهنگی در مورد این نشست، با حضور مسؤلین و صاحبنظران برگزار گردید. در پی جلسات هماهنگی بنابه ارزیابی‌هایی که قبلا در وزارت نفت انجام گرفته بود و به تشخیص آقای مهندس اصل‌عربی، مديركل محترم نظام مديريت دارايی‌های فيزيكی وزارت نفت، دو موضوع مهم مدنظر این نشست قرار گرفت:

  • لزوم بازنگری در آیین‌نامه و روش‌های اجرایی در انجام آزمون‌های غیرمخرب و بکارگیری روش‌های پیشرفته و نوین با بهبود کارایی در مدیریت و استفاده از مشاورین آزمون‌های غیرمخرب
  • ارزیابی و تایید صلاحیت و شناسایی گواهینامه‌های معتبر کارکنان آزمون‌های غیرمخرب در صنعت نفت

نشست تخصصی “سیاست های وزارت نفت در ارتقای جایگاه آزمون‌های غیرمخرب”، با حضور آقای مهندس اصل‌عربی و مدیران بخش‌های مرتبط وزارت نفت در حوزه نفت، گاز و پتروشیمی در بعد از ظهر روز اول کنفرانس برگزار گردید. آقای مهندس اصل‌عربی به استناد مفاد قانونی، سیاست‌های وزارت نفت را با توجه به نیاز به توسعه آزمون‌های غیرمخرب و استفاده از روش‌های پیشرفته از یک سو و نیاز صنعت نفت به بازنگری در روش‌های تایید صلاحیت شرکت‌ها و کارکنان، تجهیز آزمایشگاه‌های موجود و استفاده بهینه از تجهیزات را با توجه به محدودیت‌های مالی موجود تشریح نمودند. مدیران بخش‌های مختلف صنعت نیز به شرایط موجود در نفت، گاز و پتروشیمی اشاره کردند. در ادامه بحث و تبادل نظر میان شرکت‌کنندگان و اعضای نشست، موارد زیر جمع‌بندی شد:

  • گسترش روش‌های آزمون غیرمخرب در صنعت نفت ناهماهنگ بوده و نحوه ارزیابی و تایید صلاحیت شرکت‌ها و کارکنان توسط وزارت نفت نیاز به بازنگری دارد.
  • اگرچه اعتقاد به اصل 44 برای برون‌سپاری وجود دارد، لیکن خصوصی شدن بخشی از صنایع نفت مخصوصا در بخش پتروشیمی، کیفیت بازرسی‌ها و اطمینان از انجام صحیح آزمون‌ها را کاهش داده است و نظارت مناسبی نیز از سوی وزارت نفت انجام نمی‌گیرد.
  • با توجه به ظرفیت بالای سرمایه‌گذاری در صنایع پتروشیمی، و از آنجا که محصولات پتروشیمی از ارزش افزوده بالاتری برخوردارند و احتمالا تحریم‌ها نیز چندان متوجه آن نمی‌شود، باید توجه بیشتری را به این بخش معطوف نمود و بازرسی‌های فنی و انجام آزمون‌های غیرمخرب مستقیما در کیفیت و کمیت محصولات تاثیر دارد.
  • باید در ارزیابی شرکت‌ها بر اساس ماهیت انجام کار استانداردهای مرتبط را مد نظر قرار داد. در حال حاضر برای شرکت‌های بازرسی و شرکت‌های انجام دهنده آزمون‌های غیرمخرب استقرار الزامات استاندارد ISO 17020 در نظر گرفته می‌شود. در صورتی که برای شرکت‌های انجام دهنده آزمون‌های غیرمخرب باید الزامات استاندارد ISO 17025 مدنظر قرار گیرد که در این خصوص نه وزارت نفت و نه سازمان ملی استاندارد ایران، معیار مشخصی ارائه نکرده‌اند.
  • بسترسازی مناسب برای استفاده از روش‌های نوین و پیشرفته آزمون‌های غیرمخرب در صنعت نفت ایجاد نشده است.
  • نظارت کافی بر فرایند نگهداری و اداره تاسیسات در صنعت نفت وجود ندارد.
  • علیرغم تلاش بعمل آمده در تایید صلاحیت شرکت‌ها، در عمل و در حین اجرا از افراد و شرکت‌های مورد تایید و کارامد استفاده نمی‌شود.
  • در برخی موارد گواهینامه‌های صادر شده متناسب با کارهای سپرده شده نیست و نظارتی هم وجود ندارد.
  • کارکنان آزمون‌های غیرمخرب برای کار در پروژه‌ها باید از طریق پیمانکاران جوش اقدام کنند. در صورتی که دانش فنی آنها به هیچ وجه قابل مقایسه نبوده و لذا نمی‌توان انتظار نظارت مناسب داشت.

در جمع بندی نشست، با درک اینکه مشکلات را در سه حوزه دانشی (R&D)، برنامه‌ریزی، و اجرا می‌توان دسته‌بندی کرد، و از آنجا که بدون داشتن دانش و برنامه‌ریزی نمی‌توان به اجرای درستی رسید، لذا موارد زیر پیشنهاد گردید:

  • سند شیوه‌نامه جهت رفع مشکلات تهیه شود تا موارد زیر در آن پیش‌بینی شده و پس از ابلاغ از سوی وزارت نفت در صورت صلاحدید، برای کلیه واحدهای صنعت نفت اعم از دولتی و خصوصی لازم‌الاجرا گردد:
    • توسعه و تبیین فرهنگ بازرسی
    • شناسایی تنگناها در قوانین، اجرا و …
    • بررسی روابط سازمانی
    • دستورالعمل جامع نظام بازرسی
    • نقش و جایگاه شرکت‌های بازرسی، و
    • معرفی فناوری‌های جدید
  • تایید صلاحیت و نهادسازی باید اصلاح و در تمام صنعت نفت یکپارچگی بوجود آید. در مواردی با اقدام کوچک، مشکل حل می‌شود ولی اغلب موارد مطرح شده، نیازمند مطالعه بیشتری هستند. استانداردسازی بسیار اهمیت دارد. وزارت نفت به تنهایی، یا سازمان ملی استاندارد ایران به تنهایی و حتی با حضور و همکاری وزارت نفت نمی‌تواند از عهده اینکار برآید. حتما باید از بخش مشاور در این خصوص استفاده شود. ساختار مشاور در زمینه آزمون‌های غیرمخرب (MC) باید ایجاد و فعال شود.
  • حضور سه ضلع متشکل از انجمن، سازمان ملی استاندارد و کارفرما (بهره‌بردار) برای اجرایی شدن الزامی است.
  • تایید صلاحیت کارکنان آزمون‌های غیرمخرب در سطح بین‌المللی الزامی است. در این خصوص همه باید کمک کنند و به اتفاق باید بپذیریم که نظام تایید صلاحیت ملی و مرکزی (ایرانی) شکل گیرد و مورد پذیرش باشد.